Outsider Art

Outsider Art is kunst gemaakt buiten de sfeer van het conventionele kunst-milieu/-establishment. In feite start iedere kunstenaar als een outsider. In de regel streven kunstenaars naar een publieke erkenning van hun werk, en worden zo ‘insiders’, door de acceptatie en incorporatie in het geheel van galeries, exposities, fairs, musea, academies alsook door de mensen die hierin werken zoals kunstcritici, kunsthistorici, curatoren, lectoren.

In een aantal gevallen wordt dit proces vertraagd, niet door gebrek aan talent maar doordat de kunstenaar niet perfect aangepast is aan zijn of haar rol in dit geheel met haar conventies, afspraken, normen en gedragsregels. Dit kan bijvoorbeeld zijn omdat de kunstenaar een lichamelijke en/of mentale beperking heeft, maar ook door andere beïnvloedende omstandigheden in het persoonlijke leven.

Daarnaast is er een groep van kunstenaars die zich doelbewust wil onttrekken aan het kunstmilieu, bijvoorbeeld omdat zij zich afzetten tegen de commerciële aspecten die soms de boventoon voeren, of de notie dat de gevestigde kunstwereld elitair en te cultureel bepaald is om artistiek relevant te zijn.

Er zijn over outsider art veel goede boeken geschreven en theorieën geformuleerd. Verwante termen zijn Art brut, in zijn oorspronkelijke definitie de kunst van geïnstitutionaliseerde psychiatrische patiënten; autodidactische (‘self-taught’) kunst; naïeve kunst of “contemporary folk art”; singuliere kunst, singulier zijnde bijzonder, eigenaardig maar ook op zichzelf staand en van 1 enkele persoon; spontane kunst; visionaire kunst.

En alhoewel er geen enkel criterium is dat insider en outsider art onderscheidt, en terwijl outsider art ook moeilijk een afzonderlijke kunststroming kan worden genoemd vanwege het gebrek aan verbindend element komen toch een aantal kwalificaties altijd terug: intens en persoonlijk, obsessief zonder beschouwing, kunst zonder als kunst bedoeld, origineel en creatief, multimedia, autodidactisch en niet-academisch, mystiek en archetypisch, choquerend en ontwapenend, duister, ongeregeld en tegenstrijdig.

Daarom een waarschuwing: ”outsider art kan agressief, expliciet en een gevaar voor uw concept van schoonheid zijn” (Lyle Rexer, “How to look at outsider art”, 2005).